مهدى رحمانى ولوى / منصور جغتايى

122

تاريخ علماى بلخ ( فارسي )

سپس كسان را به جست‌وجوى وى برانگيخت دشمنان ابن سينا نهانگاه وى ( خانهء ابو غالب عطار ) را نشان دادند و وى را يافتند و دستگير كردند و به قلعه‌اى به نام فردجان فرستادند و در آنجا زندانى كردند . قلعهء فردجان كه همچنين برهان يا براهان ( فراهان ) ناميده مىشده است ، به گفتهء ياقوت در 15 فرسنگى همدان در ناحيهء جرّا قرار داشته و اكنون پردگان ناميده مىشود و در 110 كيلومترى راه ميان همدان و اصفهان قرار دارد . ابن سينا 4 ماه را در آن قلعه سپرى كرد . بنا بر گزارش ابن اثير ، در نبردى كه در 411 ه . ق . 1020 م ميان سربازان كرد و ترك شمس الدوله در همدان درگرفته بود ، تاج الملك سركردهء سربازان كرد بوده است وى از علاء الدوله براى سركوب سربازان ترك يارى خواست ، اما سه سال بعد ، يعنى در 414 ه . ق . 1024 م ، سماء الدوله پسر شمس الدوله بروجرد را به محاصره درآورد و فرماندار آنجا فرهاد بن مرداويج از علاء الدوله يارى خواست و هر دو همدان را محاصره كردند ، اما كمبود خواربار ايشان را ناچار به عقب‌نشينى كرد . سپس در نبردى با تاج الملك ، علاء الدوله نخست به جرفاذقان ( گلپايگان ) عقب نشست ، بار ديگر به همدان هجوم برد . در نبردى سماء الدوله شكست خورد و تسليم شد . اما علاء الدوله مقدم وى را گرامى داشت و تاج الملك به همان قلعهء فردجان پناه برد ( همو ، حوادث سال 414 ق ) . سپس علاء الدوله همراه سماء الدوله به قلعهء فردجان رفت و تاج الملك تسليم شد . و آنگاه همهء ايشان همراه ابن سينا به همدان بازگشتند و ابن سينا در خانهء مردى علوى سكنى گزيد و به نوشتن بقيهء بخش « منطق » شفا پرداخت . ما دربارهء نام اين مرد علوى چيزى نمىدانيم ، اما ازسوىديگر ، ابن سينا در همدان رسالهء ادويهء قلبيهء خود را به مردى به نام شريف السعيد ابو الحسين على بن حسين الحسنى تقديم كرده است ، چنان‌كه پيداست علوى بوده و احتمالا همان مرد باشد . ابن سينا مدتى را در همدان گذرانيد و تاج الملك در اين ميان وى را با مواعيد زيبا سرگرم مىداشت . سپس ابن سينا تصميم گرفت كه همدان را به قصد اصفهان ترك كند . وى به همراهى شاگردش جوزجانى و دو برده ، با لباس مبدل و در جامهء صوفيان روانه شد و پس از تحمل سختيهاى بسيار راه ، به جايى به نام طيران ( يا طهران يا طبران ) در